Refluks żołądkowo-przełykowy - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy

Na granicy przełyku i żołądka znajduje się dolny zwieracz przełyku. Działa jak zawór: rozluźnia się, gdy przełykasz pokarm, a poza tym pozostaje zamknięty, żeby zawartość żołądka nie cofała się do góry. Kiedy zwieracz rozluźnia się zbyt często lub nie domyka szczelnie, kwas solny i enzymy trawienne przedostają się do przełyku. Jego błona śluzowa nie jest przystosowana do tak niskiego pH, więc ulega podrażnieniu, a przy nawrotach także uszkodzeniu.

Sporadyczne cofanie treści zdarza się wielu zdrowym osobom, zwłaszcza po obfitym posiłku, i nie jest chorobą. O refluksie żołądkowo-przełykowym jako chorobie mówimy dopiero wtedy, gdy dolegliwości są uciążliwe, nawracają częściej niż 2 razy w tygodniu albo doprowadzają do zmian w przełyku widocznych w badaniu. Taka postać nawrotowa wymaga już celowanego leczenia, a nie tylko doraźnego łagodzenia zgagi.

Przyczyny i czynniki ryzyka

U podłoża choroby leży najczęściej nieprawidłowa praca dolnego zwieracza przełyku, ale sprzyja jej wiele codziennych czynników:

• Przepuklina rozworu przełykowego - przemieszczenie części żołądka do klatki piersiowej osłabia mechanizm zamykający.
• Nadwaga i otyłość - zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej i wypychają treść ku górze.
• Ciąża - rosnąca macica i zmiany hormonalne rozluźniają zwieracz, dlatego zgaga jest częsta w trzecim trymestrze.
• Dieta i używki - obfite, tłuste i smażone posiłki, czekolada, mięta, kawa, alkohol i napoje gazowane nasilają refluks.
• Palenie papierosów - dym tytoniowy obniża napięcie zwieracza i zmniejsza ilość ochronnej śliny.
• Późne i zbyt duże posiłki oraz kładzenie się bezpośrednio po jedzeniu.
• Niektóre leki - między innymi część preparatów rozkurczowych, azotany, blokery kanału wapniowego i leki z grupy teofiliny.

Zwykle winowajca nie jest jeden. U większości osób nakłada się kilka czynników naraz, a ich ograniczenie stanowi pierwszy krok leczenia.

Objawy choroby refluksowej

Najbardziej charakterystyczne dolegliwości dotyczą przełyku, ale kwas cofający się wysoko potrafi dawać też objawy, których na pierwszy rzut oka nie kojarzymy z żołądkiem.

Dolegliwości zwykle nasilają się po jedzeniu, w pozycji leżącej i przy schylaniu się. Pełny opis objawów, także tych mniej typowych, znajdziesz w artykule objawy refluksu żołądkowo-przełykowego.

Powikłania nieleczonego refluksu

Przez krótki czas podrażniony przełyk regeneruje się bez śladu. Jeśli jednak kwas drażni błonę śluzową przez lata, mogą pojawić się trwalsze zmiany:

• Nadżerkowe zapalenie przełyku - ubytki błony śluzowej, które bolą i mogą krwawić.
• Zwężenie przełyku - bliznowacenie po przewlekłym zapaleniu utrudnia połykanie pokarmów.
• Przełyk Barretta - przebudowa nabłonka przełyku w odpowiedzi na kwas, którą kontroluje się okresową gastroskopią.
• Podwyższone ryzyko raka - przełyk Barretta wiąże się z niewielkim, ale realnym wzrostem ryzyka gruczolakoraka przełyku.

Powikłania nie są regułą i dotyczą części pacjentów, zwłaszcza tych z długo nieleczonymi, nasilonymi objawami. To jednak najważniejszy powód, aby uporczywej zgagi nie bagatelizować i skonsultować ją z lekarzem.

Diagnostyka refluksu żołądkowo-przełykowego

Przy typowych objawach i braku sygnałów alarmowych lekarz często rozpoznaje refluks na podstawie samego wywiadu i reakcji na próbne leczenie inhibitorem pompy protonowej. Ustąpienie zgagi po kilku dniach leku potwierdza rozpoznanie i bywa nazywane próbą empiryczną. Dodatkowe badania wykonuje się w wybranych sytuacjach:

• Gastroskopia - ocena przełyku od środka, wskazana przy objawach alarmowych, długim czasie trwania choroby lub braku poprawy po leczeniu. Pozwala wykryć zapalenie, zwężenie czy przełyk Barretta i pobrać wycinki.
• pH-metria z impedancją - pomiar liczby i rodzaju epizodów refluksu w ciągu doby, przydatny gdy rozpoznanie jest niepewne lub objawy nie ustępują.
• Manometria przełyku - ocena pracy zwieracza i motoryki przełyku, wykonywana głównie przed planowanym leczeniem zabiegowym.

O tym, które badania są potrzebne, decyduje lekarz na podstawie obrazu klinicznego. Większość osób z łagodną chorobą nie wymaga gastroskopii.

Leczenie refluksu: styl życia i farmakoterapia

Leczenie zaczyna się od zmian, które ograniczają cofanie kwasu. Ta część jest równie ważna jak leki i u wielu osób z łagodnymi objawami przynosi wyraźną ulgę:

• Redukcja masy ciała u osób z nadwagą.
• Mniejsze porcje oraz unikanie jedzenia na 2-3 godziny przed snem.
• Uniesienie wezgłowia łóżka i spanie na lewym boku.
• Ograniczenie kawy, alkoholu, tłustych potraw, czekolady i mięty.
• Zaprzestanie palenia i unikanie obcisłych ubrań uciskających brzuch.

Gdy sama zmiana stylu życia nie wystarcza, wprowadza się leczenie farmakologiczne. Podstawą są inhibitory pompy protonowej (IPP), które blokują ostatni etap wydzielania kwasu solnego w żołądku. Trwale obniżają kwasowość soku żołądkowego na kilkanaście godzin, dzięki czemu zgaga ustępuje, a nadżerki w przełyku mogą się goić. Leki te działają najlepiej brane codziennie, rano, na czczo, około 30-60 minut przed śniadaniem, a pełny efekt budują przez kilka dni.

W leczeniu doraźnym i uzupełniającym stosuje się też leki zobojętniające kwas, preparaty z alginianami tworzące barierę na powierzchni treści żołądkowej oraz leki blokujące receptor histaminowy H2, na przykład famotydynę. Leki poprawiające motorykę przewodu pokarmowego mają w refluksie ograniczone zastosowanie i nie są rutyną. Dawkę oraz czas terapii, zwykle od 4 do 8 tygodni w postaci nadżerkowej, ustala lekarz.

Kiedy IPP wymaga recepty

Część opakowań pantoprazolu i omeprazolu w dawce 20 mg jest dostępna bez recepty do krótkiego leczenia zgagi. Recepta i ocena lekarza są potrzebne, gdy objawy trwają dłużej niż 2 tygodnie mimo takiego leczenia, gdy potrzebna jest wyższa dawka, na przykład 40 mg, oraz gdy refluks nawraca lub towarzyszą mu objawy alarmowe. Dawki na receptę nie da się legalnie uzyskać z pominięciem lekarza, bo to on odpowiada za bezpieczeństwo terapii.

Jak uzyskać e-receptę na lek na refluks online

• Wypełniasz formularz medyczny o objawach, chorobach i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wywiad i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot opłaty

Najczęstsze pytania