Refluks a kaszel - skąd bierze się kaszel refluksowy

Jak refluks wywołuje kaszel

Refluks żołądkowo-przełykowy to cofanie się kwaśnej treści z żołądka do przełyku. Gdy dolny zwieracz przełyku jest nieszczelny, kwas solny drażni błonę śluzową, która nie jest przystosowana do tak niskiego pH. Zwykle kojarzymy to ze zgagą, ale kwas potrafi też wpływać na drogi oddechowe i wtedy pojawia się kaszel.

Odpowiadają za to dwa mechanizmy. Pierwszy to bezpośrednie podrażnienie: drobne ilości treści żołądkowej mogą cofać się aż do gardła i krtani, a nawet być mikroaspirowane do górnych dróg oddechowych, co wywołuje odruch obronny w postaci kaszlu. Drugi to odruch przez nerw błędny: sam kontakt kwasu z dolną częścią przełyku pobudza zakończenia nerwowe, które łączą przełyk z drogami oddechowymi, i uruchamia kaszel bez zachłyśnięcia. Dlatego refluks jest wymieniany, obok astmy i spływania wydzieliny z nosa, jako jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłego kaszlu.

Refluks krtaniowy, czyli cichy refluks

Gdy treść żołądkowa cofa się wyżej, do gardła i krtani, mówimy o refluksie krtaniowo-gardłowym. Bywa nazywany cichym refluksem, bo u wielu osób nie daje typowej zgagi za mostkiem. Zamiast niej pojawiają się objawy ze strony górnych dróg oddechowych:

• przewlekły, męczący kaszel, najczęściej suchy;
• chrypka i zmiana barwy głosu, zwłaszcza rano;
• uczucie guli w gardle, tak zwany globus;
• ciągłe chrząkanie i potrzeba odkrztuszania;
• drapanie lub pieczenie w gardle bez infekcji.

Błona śluzowa krtani jest bardziej wrażliwa na kwas niż przełyk, więc już niewielkie ilości cofającej się treści mogą powodować dolegliwości. To tłumaczy, dlaczego ktoś może latami zmagać się z chrypką i kaszlem, nie mając ani razu klasycznej zgagi.

Jak rozpoznać kaszel refluksowy

Kaszel refluksowy ma kilka cech, które nasuwają podejrzenie. Jest przewlekły, czyli trwa dłużej niż 8 tygodni, zwykle suchy, i nasila się w konkretnych sytuacjach: po obfitym lub tłustym posiłku, po położeniu się do łóżka oraz rano po wstaniu. Często towarzyszą mu chrypka i uczucie guli w gardle, a znika lub słabnie, gdy pacjent trzyma się diety i nie kładzie się zaraz po jedzeniu.

Samo podejrzenie nie wystarcza do rozpoznania. Lekarz zbiera wywiad, ocenia objawy i wyklucza inne przyczyny. Pomocna bywa próba leczenia inhibitorem pompy protonowej: jeśli po kilku tygodniach kaszel wyraźnie ustępuje, przemawia to za tłem refluksowym. W trudniejszych przypadkach laryngolog ogląda krtań, a gastrolog może zlecić badanie pH w przełyku. O doborze diagnostyki zawsze decyduje lekarz.

Co jeszcze może dawać przewlekły kaszel

Zanim uznamy kaszel za refluksowy, warto pamiętać, że przewlekły kaszel ma wiele przyczyn i część z nich wymaga zupełnie innego leczenia.

• Astma oskrzelowa - kaszel bywa jedynym objawem, często napadowy, nocny lub po wysiłku.
• Spływanie wydzieliny z nosa po tylnej ścianie gardła, na przykład przy przewlekłym nieżycie nosa lub zapaleniu zatok.
• Leki na nadciśnienie z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE), które u części pacjentów wywołują uporczywy suchy kaszel jako działanie niepożądane.
• Palenie papierosów oraz infekcje dróg oddechowych i ich następstwa.

Dlatego kaszel refluksowy rozpoznaje się często przez wykluczenie tych przyczyn. Jeśli bierzesz lek na ciśnienie i pojawił się suchy kaszel, koniecznie powiedz o tym lekarzowi, zanim zaczniesz leczyć refluks.

Leczenie kaszlu refluksowego

Podstawą leczenia są inhibitory pompy protonowej, które hamują wydzielanie kwasu w żołądku, dzięki czemu cofająca się treść mniej drażni gardło, krtań i przełyk. Najczęściej stosuje się pantoprazol, omeprazol lub esomeprazol, zwykle w dawce 20-40 mg raz dziennie rano, na czczo, przed śniadaniem. Lek i dawkę dobiera lekarz.

Ważna jest cierpliwość. Objawy pozaprzełykowe, takie jak kaszel i chrypka, ustępują wolniej niż sama zgaga, dlatego poprawy oczekuje się często dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania. Same syropy przeciwkaszlowe działają jedynie objawowo i nie usuwają przyczyny. Przy dłuższym leczeniu lekarz kontroluje jego sensowność, bo przewlekłe hamowanie kwasu wiąże się z ryzykiem niedoboru witaminy B12 i magnezu.

Leki działają najlepiej w połączeniu ze zmianą nawyków: mniejsze i rzadsze posiłki, unikanie leżenia przez 2-3 godziny po jedzeniu, uniesienie wezgłowia łóżka, ograniczenie alkoholu, kawy i potraw tłustych, a także rzucenie palenia i redukcja masy ciała u osób z nadwagą. Więcej praktycznych wskazówek zebraliśmy w tekście domowe sposoby na zgagę.

Kiedy do lekarza i objawy alarmowe

Do lekarza warto zgłosić się z każdym kaszlem, który trwa dłużej niż 8 tygodni, oraz gdy zmienia się jego charakter. Niektóre objawy wymagają jednak pilnej oceny, bo mogą oznaczać coś poważniejszego niż refluks:

• krew w odkrztuszanej wydzielinie;
• duszność, świszczący oddech lub ból w klatce piersiowej;
• niezamierzone chudnięcie;
• trudności lub ból przy połykaniu;
• gorączka utrzymująca się razem z kaszlem.

Przy takich sygnałach nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem, a w stanie nagłego zagrożenia życia, na przykład przy silnej duszności, dzwoń pod numer 112.

Najczęstsze pytania