Refluks żółciowy - przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest refluks żółciowy

Żółć powstaje w wątrobie, gromadzi się w pęcherzyku żółciowym i jest wydzielana do dwunastnicy, gdzie pomaga trawić tłuszcze. W prawidłowych warunkach zwieracz odźwiernika, czyli mięsień na granicy żołądka i dwunastnicy, nie przepuszcza treści z powrotem. Kiedy odźwiernik się nie domyka albo praca żołądka jest zaburzona, żółć razem z sokiem dwunastniczym cofa się do żołądka. Taki stan nazywa się refluksem dwunastniczo-żołądkowym, a gdy żółć dosięga jeszcze wyżej, do przełyku, mówi się o refluksie żółciowym przełykowym.

To odróżnia refluks żółciowy od klasycznej choroby refluksowej przełyku, w której do przełyku cofa się kwaśny sok żołądkowy. Żółć zawiera kwasy żółciowe o odczynie zasadowym, które drażnią śluzówkę w inny sposób niż kwas solny. Dlatego dolegliwości bywają uporczywe, a typowe leki na zgagę przynoszą tylko częściową ulgę.

Refluks żółciowy a refluks kwaśny - czym się różnią

To najczęstsze pytanie osób z uporczywą zgagą. Oba stany dają zbliżone dolegliwości, ale mechanizm jest inny, co widać w zestawieniu.

W praktyce oba typy refluksu często współistnieją i tworzą tak zwany refluks mieszany, który najsilniej podrażnia przełyk. Odróżnienie ich tylko na podstawie objawów jest trudne, bo pieczenie za mostkiem, kwaśne odbijanie czy gorzki smak w ustach mogą towarzyszyć obu. Sygnałem, że w grę wchodzi żółć, bywa słaba odpowiedź na leki hamujące kwas.

Przyczyny refluksu żółciowego

Refluks żółciowy rzadko pojawia się bez powodu. Najczęściej stoi za nim zaburzenie pracy odźwiernika lub zmiana anatomii po zabiegu.

• Operacje żołądka: częściowe wycięcie, zespolenia sposobem Billroth, operacje bariatryczne.
• Usunięcie pęcherzyka żółciowego, które zmienia rytm napływu żółci do przewodu pokarmowego.
• Niedomykalność zwieracza odźwiernika, na przykład po zabiegach lub w wyniku jego uszkodzenia.
• Choroba wrzodowa i jej powikłania w okolicy odźwiernika.
• Zaburzenia motoryki żołądka i opóźnione opróżnianie, przez które treść dłużej zalega.

U części pacjentów mimo diagnostyki nie udaje się wskazać jednej przyczyny. Nie zmienia to zasady, że postępowanie ustala lekarz na podstawie wywiadu i badań.

Objawy refluksu żółciowego

Dolegliwości bywają bardziej dokuczliwe niż w zwykłej zgadze i częściej dotyczą samego żołądka niż przełyku.

• Piekący, czasem stały ból w nadbrzuszu.
• Nudności, a niekiedy wymioty treścią żółciową o żółtozielonym zabarwieniu.
• Gorzki smak w ustach, zwłaszcza rano.
• Zgaga oraz kwaśne lub gorzkie odbijanie.
• Chrypka, kaszel i chrząkanie, gdy żółć dosięga gardła i przełyku.
• Uczucie pełności, spadek apetytu, a w cięższych przypadkach chudnięcie.

Charakterystyczne jest to, że objawy słabo ustępują po lekach na zgagę bez recepty i po samych inhibitorach pompy protonowej. To ważna wskazówka, że podrażnienie może wynikać z żółci, a nie wyłącznie z kwasu.

Objawy alarmowe

Niezależnie od rodzaju refluksu pewne objawy wymagają pilnej oceny lekarza, bo mogą oznaczać poważniejszą chorobę:

• trudności z połykaniem lub uczucie zatrzymywania się pokarmu,
• wymioty z krwią albo czarny, smolisty stolec,
• niezamierzona utrata masy ciała i niedokrwistość,
• narastający, silny ból brzucha, zwłaszcza u osoby po operacji żołądka.

Jak rozpoznaje się refluks żółciowy

Rozpoznanie stawia lekarz, bo objawów nie da się wiarygodnie odróżnić samodzielnie. Podstawowym badaniem jest gastroskopia, która może uwidocznić żółć zalegającą w żołądku oraz podrażnienie i zaczerwienienie śluzówki, określane jako gastropatia żółciowa. W wybranych, trudnych przypadkach wykonuje się całodobowe badanie pH-metryczne z pomiarem impedancji, które pokazuje epizody cofania treści niezależnie od jej odczynu. Dobór badań zależy od nasilenia dolegliwości i tego, czy wcześniejsze leczenie zawiodło.

Jak leczy się refluks żółciowy

Leczenie refluksu żółciowego różni się od terapii samego refluksu kwaśnego i zawsze dobiera je lekarz. Zwykle łączy zmianę stylu życia z leczeniem farmakologicznym, a rzadko z operacją.

Styl życia i dieta to podstawa: mniejsze, częstsze i mniej tłuste posiłki, unikanie alkoholu i palenia, powstrzymanie się od leżenia przez 2-3 godziny po jedzeniu, uniesienie wezgłowia łóżka oraz redukcja nadmiernej masy ciała. Praktyczne wskazówki zebraliśmy na stronie o diecie przy refluksie.

Leki na receptę stosuje się zależnie od obrazu choroby. Lekarz może rozważyć kwas ursodeoksycholowy, który zmniejsza drażniące właściwości żółci, sukralfat osłaniający śluzówkę i wiążący kwasy żółciowe, leki wiążące kwasy żółciowe, a także leki pobudzające opróżnianie żołądka, tak by treść szybciej opuszczała żołądek. Inhibitory pompy protonowej, jak pantoprazol czy omeprazol, bywają częścią terapii, gdy współistnieje refluks kwaśny, ale w czystym refluksie żółciowym nie usuwają samej żółci, więc rzadko wystarczają jako jedyne leczenie.

W ciężkich, opornych na leczenie przypadkach, zwłaszcza po operacjach żołądka, gastroenterolog lub chirurg rozważa leczenie zabiegowe, które odprowadza żółć z dala od żołądka. To decyzja specjalistyczna, podejmowana po pełnej diagnostyce.

Konsultacja kosztuje 59 zł. O wystawieniu recepty decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Jeśli odmówi, zwracamy całą kwotę.

Najczęstsze pytania