Refluks żołądka - przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest refluks żołądka

Na granicy żołądka i przełyku znajduje się dolny zwieracz przełyku, który działa jak zawór. Po przełknięciu pokarmu otwiera się na chwilę, a potem szczelnie zamyka wejście do żołądka, żeby kwaśna treść nie wracała do góry. W refluksie ten mechanizm zawodzi: zwieracz rozluźnia się zbyt często albo nie domyka, a kwas solny przedostaje się do przełyku i drażni błonę śluzową, która nie jest przystosowana do tak niskiego pH.

Sporadyczne cofanie treści, na przykład po bardzo obfitym posiłku, zdarza się wielu zdrowym osobom i nie jest chorobą. O chorobie refluksowej przełyku mówimy dopiero wtedy, gdy dolegliwości są uciążliwe albo powtarzają się częściej niż 2 razy w tygodniu. To rozróżnienie ma znaczenie, bo decyduje o tym, czy wystarczą doraźne środki, czy potrzebne jest leczenie prowadzone przez lekarza.

Przyczyny refluksu żołądka

U większości osób nie ma jednej przyczyny, tylko kilka czynników, które razem osłabiają barierę między żołądkiem a przełykiem lub podnoszą ciśnienie w jamie brzusznej:

• Rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku - podstawowy mechanizm refluksu, sprzyjają mu niektóre pokarmy i leki.
• Przepuklina rozworu przełykowego - przemieszczenie części żołądka do klatki piersiowej, które upośledza pracę zwieracza.
• Nadwaga i otyłość - zwiększają ciśnienie w brzuchu i wypychają treść żołądka ku górze.
• Ciąża - rosnąca macica i zmiany hormonalne rozluźniają zwieracz, dlatego zgaga często pojawia się w drugiej połowie ciąży.
• Dieta i używki - obfite, tłuste i smażone posiłki, czekolada, mięta, kawa, alkohol, napoje gazowane oraz palenie papierosów.
• Jedzenie tuż przed snem i duże porcje - pełny żołądek w pozycji leżącej łatwiej oddaje treść do przełyku.
• Niektóre leki - między innymi blokery kanału wapniowego, azotany i teofilina, które rozluźniają zwieracz.

Opóźnione opróżnianie żołądka oraz przewlekły stres nasilający dolegliwości również dokładają się do problemu. Rozpoznanie własnych czynników wyzwalających to pierwszy krok, bo część z nich można ograniczyć bez leków.

Objawy refluksu żołądka

Objawy refluksu żołądka dzielą się na typowe, dotyczące przełyku, oraz mniej oczywiste, pozaprzełykowe, które łatwo pomylić z infekcją. Do najczęstszych należą:

• Zgaga - pieczenie za mostkiem, zwykle po jedzeniu i w pozycji leżącej.
• Kwaśne lub gorzkie odbijanie - cofanie treści albo samego kwasu do gardła i ust.
• Ból lub ucisk za mostkiem oraz kwaśny smak w ustach, często rano po przebudzeniu.
• Przewlekły kaszel i chrypka oraz uczucie guli w gardle, gdy kwas drażni krtań.

Dolegliwości typowo nasilają się po obfitym posiłku, przy schylaniu się i w nocy. Pełną listę, także sygnałów pozaprzełykowych, opisujemy na stronie o objawach refluksu, a związek z kaszlem w tekście o refluksie a kaszlu.

Osobno trzeba potraktować objawy alarmowe: trudności lub ból przy połykaniu, niezamierzone chudnięcie, wymioty z krwią, czarny smolisty stolec oraz narastające osłabienie. Wymagają one szybkiej oceny lekarza, bo mogą oznaczać coś poważniejszego niż zwykła zgaga. Silny ból w klatce piersiowej z dusznością i potami może być objawem serca, a nie żołądka, i jest wskazaniem do wezwania pomocy pod numerem 112.

Jak leczy się refluks żołądka

Leczenie refluksu żołądka opiera się na dwóch filarach, które najlepiej działają razem: modyfikacji stylu życia oraz lekach obniżających wydzielanie kwasu.

Zmiana stylu życia i diety

Postępowanie niefarmakologiczne bywa skuteczne w łagodnym refluksie i wspiera leczenie w cięższych postaciach. Warto wprowadzić kilka zmian:

• Jeść mniejsze porcje i unikać posiłków na 2-3 godziny przed snem.
• Ograniczyć tłuste, smażone i ostre potrawy, kawę, alkohol oraz napoje gazowane.
• Zredukować masę ciała przy nadwadze i rzucić palenie.
• Unieść wezgłowie łóżka o kilkanaście centymetrów, żeby zmniejszyć nocną zgagę.

Więcej praktycznych wskazówek zebraliśmy w tekstach o diecie przy refluksie oraz domowych sposobach na zgagę.

Leki na refluks

Doraźnie zgagę łagodzą leki zobojętniające kwas i preparaty alginianowe dostępne bez recepty. W chorobie refluksowej, zwłaszcza z zapaleniem przełyku, lekami pierwszego wyboru są inhibitory pompy protonowej. Trwale obniżają one wydzielanie kwasu, dzięki czemu objawy ustępują, a przełyk może się goić.

Tabletkę przyjmuje się na czczo, około 30-60 minut przed śniadaniem. Leczenie trwa zwykle 4-8 tygodni, a o dawce i czasie terapii decyduje lekarz na podstawie objawów i wskazania. Dawki są orientacyjne i zgodne z Charakterystyką Produktu Leczniczego.

Kiedy refluks żołądka wymaga recepty

Dawka 20 mg części inhibitorów pompy protonowej bywa dostępna bez recepty do krótkiego, kilkudniowego leczenia zgagi. Recepta i ocena lekarza stają się potrzebne w kilku sytuacjach:

• objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie mimo leczenia bez recepty
• potrzebna jest wyższa dawka, na przykład 40 mg
• refluks nawraca albo wymaga leczenia podtrzymującego
• pojawiają się objawy alarmowe, które trzeba najpierw zdiagnozować

Konsultacja online z lekarzem z prawem wykonywania zawodu kosztuje 59 zł i kończy się wystawieniem e-recepty, jeśli nie ma przeciwwskazań. Gdy lekarz nie znajdzie podstaw do jej wystawienia, zwracamy całą kwotę. Cena samego leku w aptece jest osobna i zwykle wynosi od kilku do kilkunastu złotych.

Powikłania nieleczonego refluksu

Refluks nie jest tylko uciążliwością. Gdy kwas latami drażni przełyk, może dojść do trwałych zmian, dlatego objawów utrzymujących się mimo leczenia nie warto lekceważyć. Do możliwych powikłań należą:

• Zapalenie i nadżerki przełyku - stan zapalny błony śluzowej z ubytkami, który daje ból i utrudnia połykanie.
• Zwężenie przełyku - bliznowacenie po długotrwałym zapaleniu, które utrudnia przechodzenie pokarmu.
• Przełyk Barretta - zmiana rodzaju błony śluzowej przełyku, związana z podwyższonym ryzykiem gruczolakoraka i wymagająca kontroli.

Skala tego ryzyka jest u większości osób niewielka, ale rośnie przy długo nieleczonej, nasilonej chorobie refluksowej. To główny powód, dla którego uporczywa zgaga i objawy alarmowe zawsze zasługują na ocenę lekarza.

Najczęstsze pytania