Refluks - leczenie: leki, styl życia i kiedy operacja

Na czym polega leczenie refluksu

Celem leczenia jest usunięcie objawów, wygojenie ewentualnego zapalenia przełyku i zapobieganie nawrotom. Osiąga się to na dwa sposoby, które najlepiej działają razem: ograniczając czynniki wyzwalające refluks oraz zmniejszając ilość kwasu, który cofa się do przełyku. U większości osób choroba ma charakter przewlekły i nawrotowy, dlatego zamiast o jednorazowym wyleczeniu mówi się raczej o długofalowej kontroli dolegliwości.

W praktyce lekarze najczęściej stosują strategię schodzenia w dół. Zaczyna się od skutecznej dawki inhibitora pompy protonowej, żeby szybko opanować objawy i wygoić przełyk, a po kilku tygodniach próbuje się zejść do najniższej dawki, która utrzymuje pacjenta bez dolegliwości, albo przejść na przyjmowanie leku tylko w razie potrzeby. W łagodnym refluksie bez zapalenia można też iść odwrotnie, od prostych środków ku silniejszym. To, którą drogę wybrać, zależy od nasilenia objawów i wyniku ewentualnej gastroskopii.

Zmiana stylu życia i diety

Modyfikacja stylu życia jest fundamentem każdego leczenia i u części osób z łagodnym refluksem wystarcza bez leków. Nie zadziała z dnia na dzień, ale konsekwentnie stosowana realnie zmniejsza liczbę napadów zgagi:

• Jeść mniejsze porcje i nie kłaść się przez 2-3 godziny po posiłku.
• Ograniczyć tłuste i smażone potrawy, czekoladę, miętę, kawę, alkohol oraz napoje gazowane.
• Zredukować masę ciała przy nadwadze - to jeden z najskuteczniejszych sposobów, bo mniejsze ciśnienie w brzuchu odciąża zwieracz przełyku.
• Rzucić palenie, które rozluźnia dolny zwieracz przełyku.
• Unieść wezgłowie łóżka o kilkanaście centymetrów, jeśli zgaga dokucza w nocy.

Konkretne wskazówki żywieniowe zebraliśmy w tekstach o diecie przy refluksie oraz domowych sposobach na zgagę. Warto potraktować je jako stały element terapii, a nie tylko dodatek do tabletek.

Leki na refluks bez recepty

Do doraźnego łagodzenia zgagi służą dwie grupy preparatów dostępnych w aptece bez recepty. Działają szybko, ale krótko, dlatego sprawdzają się przy sporadycznych dolegliwościach, a nie w leczeniu przewlekłym.

• Leki zobojętniające kwas - związki glinu, magnezu i wapnia, które neutralizują kwas już obecny w żołądku. Przynoszą ulgę w kilka minut, ale efekt utrzymuje się zwykle 1-2 godziny.
• Preparaty alginianowe - po kontakcie z sokiem żołądkowym tworzą żel, który pływa na powierzchni treści i utrudnia jej cofanie do przełyku. Dobrze działają na zgagę po posiłku i są uznawane za bezpieczne, także w ciąży.

Jeśli takie środki trzeba stosować częściej niż kilka razy w tygodniu albo objawy utrzymują się mimo nich, to sygnał, że refluks wymaga leczenia prowadzonego przez lekarza, a nie kolejnych opakowań preparatu bez recepty.

Blokery receptora H2

Blokery receptora histaminowego H2 zmniejszają wydzielanie kwasu, hamując jeden z bodźców pobudzających komórki żołądka. Działają słabiej niż inhibitory pompy protonowej, ale szybciej i dobrze sprawdzają się w łagodnym refluksie oraz w opanowaniu zgagi nocnej. Obecnie podstawowym lekiem z tej grupy jest famotydyna; starszą ranitydynę wycofano z obrotu z powodu zanieczyszczenia, więc nie jest już dostępna.

Wadą blokerów H2 jest to, że przy codziennym stosowaniu organizm szybko przyzwyczaja się do leku i jego skuteczność spada po kilku-kilkunastu dniach. Z tego powodu stosuje się je raczej doraźnie lub jako uzupełnienie, na przykład na noc, a nie jako lek pierwszego wyboru w cięższej chorobie refluksowej.

Inhibitory pompy protonowej - podstawa leczenia

Inhibitory pompy protonowej (IPP) to najskuteczniejsze leki na refluks i pierwszy wybór w chorobie refluksowej przełyku, zwłaszcza z zapaleniem lub nadżerkami. Blokują ostatni etap wydzielania kwasu solnego, przez co trwale obniżają kwasowość soku żołądkowego na kilkanaście godzin. Dzięki temu objawy ustępują, a błona śluzowa przełyku może się goić.

Tabletkę połyka się w całości na czczo, około 30-60 minut przed śniadaniem. Pełny efekt buduje się przez kilka dni regularnego przyjmowania, dlatego IPP działają najlepiej brane codziennie, a nie doraźnie przy pojedynczym napadzie zgagi. Standardowe leczenie trwa zwykle 4-8 tygodni, a przy zapaleniu przełyku lub nawrotach lekarz może je przedłużyć albo zalecić leczenie podtrzymujące.

Przy długotrwałym stosowaniu warto pamiętać o możliwych skutkach, takich jak niedobór witaminy B12 i magnezu czy nieco częstsze infekcje jelitowe; opisujemy je w tekście o długotrwałym stosowaniu IPP. Nie należy też odstawiać leku gwałtownie, bo może wystąpić przejściowy nawrót nadmiernego wydzielania kwasu - o tym, jak robić to stopniowo, piszemy przy okazji odstawiania pantoprazolu. Jeśli w badaniach wykryto zakażenie Helicobacter pylori, IPP łączy się z antybiotykami w schemacie eradykacji, który dobiera lekarz. Sporadycznie, jako uzupełnienie, stosuje się prokinetyki przyspieszające opróżnianie żołądka, ale mają ograniczone zastosowanie i wymagają nadzoru lekarza.

Kiedy potrzebna jest operacja

Leczenie chirurgiczne dotyczy niewielkiej części pacjentów i nigdy nie jest pierwszym krokiem. Najczęściej wykonuje się fundoplikację, zwykle metodą laparoskopową, w której górną część żołądka owija się wokół dolnego odcinka przełyku, odtwarzając mechanizm zaworu. Operację rozważa się w kilku sytuacjach:

• leczenie farmakologiczne zawodzi lub daje jedynie częściową poprawę mimo prawidłowej dawki,
• obecna jest duża przepuklina rozworu przełykowego,
• dominuje uporczywe cofanie treści, którego leki nie kontrolują,
• pacjent nie chce lub nie może przyjmować leków przez wiele lat.

Decyzję podejmuje się po pełnej diagnostyce, w tym gastroskopii i badaniach czynnościowych przełyku, oraz po konsultacji z chirurgiem. To leczenie skuteczne, ale jak każda operacja wiąże się z ryzykiem, dlatego zawsze waży się je wobec dobrze prowadzonej terapii lekami.

Kiedy leczenie refluksu wymaga recepty

Dawka 20 mg części inhibitorów pompy protonowej bywa dostępna bez recepty do krótkiego, kilkudniowego leczenia zgagi. Recepta i ocena lekarza stają się potrzebne w kilku typowych sytuacjach:

• objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie mimo leczenia bez recepty
• potrzebna jest wyższa dawka, na przykład 40 mg
• refluks nawraca albo wymaga leczenia podtrzymującego
• pojawiają się objawy alarmowe, takie jak trudności z połykaniem, chudnięcie czy krew w wymiocinach lub stolcu, które trzeba najpierw zdiagnozować

Konsultacja online z lekarzem z prawem wykonywania zawodu kosztuje 59 zł i kończy się wystawieniem e-recepty, jeśli nie ma przeciwwskazań. Gdy lekarz nie znajdzie podstaw do jej wystawienia, zwracamy całą kwotę. Cena samego leku w aptece jest osobna i zwykle wynosi od kilku do kilkunastu złotych.

Najczęstsze pytania